HISTORIA BUDYNKU

Kamienica Bornbachowska (Winklerowska)

    Narożna ul. Celnej. 1449 wzmiankowany Dom drewniany, który Mikołaj Bornbach, złotnik, sprzedał swemu synowi Jerzemu; w posiadaniu tej rodziny prawie do połowy XVII w. Kamienica wzniesiona około 1451, wzmiankowana 1462, zapewne jednotraktowa (obecnie dwa przednie trakty). W XVI wieku parokrotnie przebudowywana, zapewne najpierw dodano tylny trakt, następnie podzielono i sklepiono piwnice frontowe oraz powiększono zabudowania tylne. Spalona w 1607, odbudowana przez Jerzego Bornbacha w 1626 jako czterokondygnacjowa, trzytraktowa z wąską sienią po środku, trzyosiowa fasada i wykuszem przy elewacji bocznej. Następni właściciele m. in.: 2 połowa wieku XVII Jabska, Podgórski, 1704-43 Winklerowie (wówczas od Celnej trzykondygnacjowa, siedmioosiowa), przed 1752 Maciej Grabowski, podskarbi wielki koronny, 1752-73 - jezuici litewscy, przez których gruntownie przebudowana na konwikt, w związku z czym nazywana "klasztorkiem" (mylnie uważana za Dom Piotra Skargi, którego uczczono przed 1918 tablica nad portalem, nie zachowana do dziś); wówczas nadbudowana i ujednolicona elewacja boczna, zwieńczona trójkątnym szczytem nad oknami nowej klatki schodowej usytuowanej w trakcie drugim. Następnie w posiadaniu m. in. rodziny Barssów (Pawła, sekretarza królewskiego i Franciszka palestranta), po 1821-65 Tomasza Langnera i jego sukcesorów, 1876--78 Drożdżyńskich (Drożdżewskich), 1887-1915 Stanisława Kurczyńskiego. Podczas remontu fasady 1928 polichromię wykonał Leonard Pękalski; wówczas własność PolicyjnegoDomu Zdrowia, następnie od 1930 Stowarzyszenia Polski Dom Zdrowia. Po zniszczeniach 1944 zachowane piwnice, fragment ściany od strony kamienicy nr 4 i węgary portalu głównego. Odbudowana 1951-3 wg projektu Anny Boye-Guerquin, z odtworzeniem bryły i obu bezstylowych elewacji oraz nowo projektowanymi wnętrzami (z zachowaniem dawnego układu przyziemia) i elewacja tylna .Czterokondygnacjowa, trzytraktowa. Piwnice w większości gotyckie w. XV i XVI, dwutraktowe z podziałami wzdłużnymi, sklepione kolebkowo, ze schodami na rynek, okienkiem na ul. Celna w tylnym trakcie i wnękami w ścianie od nr 4; w pomieszczeniu narożnym ściany zewnętrzne i sklepienia nowożytne, zapewne 1626. W przyziemiu na osi wąska sień, sklepiona, jak i przyległe pomieszczenia, kolebka z lunetami. Fasada trzyosiowa, na jej osi portal z czerwonego piaskowca z boniowanymi węgrami w. XVII, archiwolta rekonstruowana, w nadświetlu krata w. XVIII (?) (pochodzą ca z innej kamienicy). Góra dekoracja sgraffitowa wykonana 1953 przez Hannę i Jacka Żuławskich, m.in. nad oknami II piętra głowa Piotra Skargi. W elewacji bocznej (łączącej się z elewacja boczna kamienicy ul. Brzozowa nr 5) przy narożniku na I p. zrekonstruowany wykusz wsparty na dwóch kamiennych kroksztynach, pokryty geometrycznym sgraffitem 1953. Dach trójspadowy.
Cytat z:
"Katalogu zabytków sztuki w Polsce". Tom XI. Część 1; Seria nowa
"Miasto Warszawa". Część 1; "Stare Miasto" pod redakcja Jerzego Z. Łozińskiego
i Andrzeja Rottermunda.
Warszawa 1993 r. str. 258 - 259.

ZARYS HISTORII
STAROMIEJSKIEGO DOMU KULTURY

    Otwarty 22 lipca 1953 roku. W latach 1962-1987 działał pod patronatem ZMS/ZSMP. Od początku swojego istnienia był domem pracy twórczej młodych.
    Najciekawsze inicjatywy to m.in.: działalność Klubu "Krzywego Koła" (1955-1962), która wywołała duży wpływ na kształtowanie się opozycji wobec władzy komunistycznej (członkami klubu byli: J.J. Lipski, J. Olszewski, J. Kuroń, A. Michnik, A. Małachowski, J. Strzelecki, M. Wańkowicz), działalność założonej przez M. Bogusza Galerii, działającej w latach 1956-1965 jako "Galeria Krzywego Koła", w latach 1965-1985 jako "Galeria Sztuki Współczesnej" a od 1985 jako "Galeria Promocyjna"; działalność Klubu Filmowego "Kinematograf" (1969-1990).
    Od 1967 roku pracują w SDK literaci. W latach 60 jako "Salon Literacki" (m.in. K. Gąsiorowski, B. Sadowska, Z. Jerzyna, J. Termer, J. Górzański), w latach 1975-1987 jako "Warszawski Klub Młodych Pisarzy" a do 1987 jako "Klub Literacki". SDK w latach 1980-1988 był współorganizatorem "Warszawskiej Jesieni Poezji", a od 1988 organizuje samodzielnie "Staromiejskie Wieczory Literackie".
    Od 1976 SDK prowadzi stała działalność wydawnicza . Wydaje tomiki literackie (do tej pory ok. 85 tytułów m.in.: P. Bratkowskiego, K. Boruń, A. Pawlaka, A. Czerniawskiego, Z. Łączkowskiego, K. Ratonia, J. Podsiadły i K. Vargi ) oraz dwa pisma: miesięcznik "Krzywe Koło Literatury" od stycznia 1989 oraz kwartalnik "EXIT - nowa sztuka w Polsce" od stycznia 1990.
    W SDK działały liczne grupy teatralne m.in. "Teatr Krzywego Koła" A. Dobosza (1956-1957), "Teatr Faktu" R. Żuromskiego lata 60, Kabaret "AKNIF" przełom lat 60 i 70, Teatr "Nurt" Cz. Wojtały (1975-1983), Teatr Pantomimy "Studio Kineo" K. Hyżego (1975-1991).
    Tutaj znalazły swoja siedzibę liczne zespoły muzyczne m.in. Orkiestra Barokowa "Concerto Avenna" (1984-1991), Kwartet "Wilanów" (od 1990). Chór Madrygalistów "I Musici Cantanti" (od 1976), "Staromiejska Orkiestra Kameralna" (1980-1992), zespoły jazzowe "Duo Quartet" (lata 70). "Vistula River Brass Band" (1978-1991), zespoły rockowe: "Kama X" (1985-1987) i "Tubylcy Betonu" (1985-1987), zespół reagge "Da Da" (1984-1987). Duża popularnością cieszy się "Klub Piosenki" działający od lat 60. Wychowankami klubu są m.in. laureatki koncertów Debiutantów w Opolu J. Holm, E. Miszczuk, M. Olszewska. Tu działał na przełomie lat 70-80 "Fan Club The Beatles", który obecnie wznowił działanie.
    Jednym z ważniejszych klubów w Staromiejskim Domu Kultury był Jazz Club Rynek (1974-1983) działający początkowo pod nazwą, "Jajo pełne muzyki" klub reaktywowany w III 1995 r. ; znany jest chociażby jako organizator letniej imprezy plenerowej "Jazz na Starówce".
    W połowie lat 70 SDK zajął się popularyzacja gier umysłowych. Tu działała m.in. słynna "Groteka" (1975-1987) oraz Krajowa Rada Gier Umysłowych prowadzona wspólnie z ZG ZSMP oraz "Sztandarem Młodych". Kontynuatorem tej tradycji jest "Klub Gier Przygodowych" (od 1990).
    W całej historii SDK zwracano duża uwagę na formy oświatowe. Pierwsza to spotkania dyskusyjne wspomnianego już "Klubu Krzywego Koła". W latach 60 zorganizowano cykle wykładów pod wspólna nazwa "SDK warszawskim maturzystom". Wykłady te kontynuowane są do dziś. Inne cykle to "Wiedza o sztuce (1972-1990), Kurs wiedzy o Warszawie (lata 70), oraz działalność Klubu "Obierzyświat" (lata 60-70).
    W 1985 roku SDK rozszerzył swoja ofertę o Kluby dziecięce: Klub plastyczno -teatralny "Pankracownia" (od 1985), Klub Twórczy "Mikroscena" (od 1985), Klub Piosenki Dziecięcej (od 1991), Klub "Szósteczka" (od 1992).
    Od początku swojego istnienia SDK prowadzi naukę malarstwa i rysunku. Obecnie pracują w SDK dwa Kluby "Spotkania przy sztalugach" (od 1972) oraz "Pracownia rysunku i malarstwa" (od 1992).
    Tradycje Klubu Tańca Towarzyskiego "Varsovia" (1971-1987), kontynuuje choć w zupełnie innej formie, Zespół Tańca Dawnego "Pawanilia" (od 1991).